Το www.kapa-news.gr χωρίς να εγγυάται και συνεπώς να ευθύνεται, καταβάλλει τη μέγιστη δυνατή προσπάθεια, ώστε οι πληροφορίες και το σύνολο του περιεχομένου να διέπονται από τη μέγιστη ακρίβεια, σαφήνεια, χρονική εγγύτητα, πληρότητα, ορθότητα και διαθεσιμότητα. Σε καμία περίπτωση, συμπεριλαμβανομένης και αυτής της αμέλειας, δεν προκύπτει ευθύνη της ιστοσελίδας για οιαδήποτε ζημία τυχόν προκληθεί στον επισκέπτη / χρήστη εξ αφορμής αυτής της χρήσης του δικτυακού μας τόπου.

ΤΑ ΓΕΡΜΑΝΙΚΑ ΠΟΛΥΒΟΛΕΙΑ ΣΤΗ ΠΑΛΑΙΑ ΣΙΔΗΡΟΔΡΟΜΙΚΗ ΓΕΦΥΡΑ ΤΟΥ ΑΛΙΑΚΜΟΝΑ - ΕΝΑ ΜΝΗΜΕΙΟ ΤΗΣ ΝΕΟΤΕΡΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ- ΜΕΡΟΣ 1ο

Γράφει ο Δημήτρης Ρουκάς M.Sc. 
Τεχνολόγος Γεωπόνος, Επιστημονικός Συνεργάτης Π.Ε. Πιερίας.

Ένα αξιοσημείωτο κομμάτι της τοπικής στρατιωτικής ιστορίας μας, που είχε ξεχαστεί κάτω από μια πυκνή βλάστηση για δεκαετίες, αποτελούν τα γερμανικά πολυβολεία στην παλαιά σιδηροδρομική (Συμμαχική) γέφυρα του Αλιάκμονα ποταμού στην Μεγάλη Γέφυρα (Μυλοβός) Πιερίας (Φωτ. 1). Πρόκειται για παλιά πολυβολεία και οχυρωματικές εγκαταστάσεις που ρημάζουν, έρμαια του χρόνου, των φθορών και της καταστροφής.

Φωτ. 1: Η παλαιά συμμαχική σιδηροδρομική γέφυρα του Αλιάκμονα ποταμού στην Μεγάλη Γέφυρα (Μυλοβός) Πιερίας.
Κατασκευάστηκαν από τους Γερμανούς την περίοδο της Κατοχής ώστε οι δυνάμεις κατοχής να αποτρέψουν τυχόν επιχειρήσεις δολιοφθοράς. Ήταν μέρος των οχυρωματικών έργων της αμυντικής γραμμής της γέφυρας. Όμως και η ίδια η παλαιά σιδηροδρομική γέφυρα φέρει την πρόσφατη προπολεμική και μεταπολεμική ιστορία της περιοχής (Φωτ. 2). Είναι συνυφασμένη με την ενσωμάτωση της Μακεδονίας στην Μητέρα Ελλάδα και τον αγώνα του Ελληνικού Κράτους και των κατοίκων να μπουν σε τροχιά ανάπτυξης μετά από πεντακόσια χρόνια οθωμανικής σκλαβιάς, δύο παγκοσμίους πολέμους και έναν ακόμη πιο καταστρεπτικό αδελφοκτόνο πόλεμο.

Φωτ. 2: Ελληνικός επιτελικός χάρτης 1934 στην χρήση των γερμανικών στρατευμάτων κατά την εισβολή στην Ελλάδα. 
Το 1941, μόλις οι Γερμανοί κατέκτησαν τη χώρα μας, για το φόβος ενός σαμποτάζ οργάνωσαν τη στρατιωτική άμυνα και οχύρωση, με μια σειρά οχυρωματικών έργων. Άρχισαν να κατασκευάζουν πολυβολεία, πύργους και φυλάκια, παρατηρητήρια, καταφύγια και άλλα αμυντικά έργα σε στρατηγικής σημασίας σημεία του σιδηροδρομικού και οδικού δικτύου, με σκοπό την φύλαξη του συγκοινωνιακού δικτύου.

Πολλά τέτοια έργα τους σώζονται μέχρι στις μέρες μας. Αυτό συνέβη και στην Πιερία Ένα από τα σημεία που θεωρούσαν μεγάλης στρατηγικής σημασίας, ήταν και η μεγάλη σιδηροδρομική γέφυρα του Αλιάκμονα κοντά στο χωριό Μολυβός ( Σήμερα Μεγάλη Γέφυρα ) του Αιγινίου. Κατά το Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, η σιδηροδρομική γραμμή ήταν η κύρια οδός ανεφοδιασμού των γερμανικών δυνάμεων κατά την Εκστρατεία στη Βόρεια Αφρική. Η σιδηροδρομική γραμμή για τρία περίπου χρόνια εξυπηρετούσε τους στρατιωτικούς και πολιτικούς σκοπούς (μεταφορά των ελλήνων εβραίων στα κολαστήρια στρατόπεδα συγκεντρώσεως) των Γερμανών.

Όταν ο γερμανικός στρατός αποχώρησε το 1944, ανατίναξε τη γέφυρα βάση του σχεδίου συστηματικής καταστροφής που είχε επεξεργαστεί η Βέρμαχτ χωρίς να προλάβει να καταστρέψει τα οχυρωματικά έργα. Τα αποτυπώματα των οχυρωματικών έργων (Φωτ. 3) και της κατεστραμμένης γέφυρας (Φωτ. 4) υπάρχουν ακόμα στην περιοχή.

Φωτ. 3: Τριώροφος Γερμανικός Πύργος – Πυροβολείο μέρος των οχυρωματικών έργων της σιδηροδρομικής γέφυρας. 
Φωτ. 4: Μέρος της κατεστραμμένης γέφυρας από τους Γερμανούς κάτω από την αποκατασταθείσα από τους Έλληνες το 1947.
Οχύρωση της σιδηροδρομικής γέφυρας του Αλιάκμονα ποταμού

Το σιδηροδρομικό δίκτυο στην Ελλάδα, εκτός από τον ρόλο της επικοινωνίας και της μεταφοράς, είχε επίσης να επιτελέσει και σημαντική στρατιωτική λειτουργία. Είναι γνωστό ότι το πιο αδύνατο στρατιωτικό σημείο του σιδηροδρομικού δικτύου ήταν οι γέφυρες και οι Σιδηροδρομικοί Σταθμοί, η καταστροφή των οποίων, λόγω σημαντικών δυσκολιών στην ανασυγκρότηση, μειώνει σημαντικά τη στρατιωτική αξία τους.

Έτσι με το που ήρθαν οι Γερμανοί στο Αιγίνιο στις 12 Απριλίου του 1941, (Φωτ. 5) εγκατέστησαν αμέσως μια φρουρά στο Σιδηροδρομικό σταθμό του, μια στη σιδηροδρομική γραμμή δίπλα στη γέφυρα του Αλιάκμονα, κι ένα φυλάκιο στη σιδηροδρομική γραμμή στην περιοχή Κρυονέρι (νότια του Αιγινίου) καθώς η απόστασή του ήταν μόλις δύο χιλιόμετρα από τη γέφυρα. Φοβούμενοι σαμποτάζ και την καταστροφή της σιδηροδρομικής γεφύρας οι Γερμανοί επέδειξαν ιδιαίτερη σπουδή στην οργάνωση οχυρωματικών έργων ξεκινώντας άμεσα την ανέγερση των οχυρωματικών δομών περιμετρικά αυτής.

Φωτ. 5: Είσοδος των Γερμανικών στρατευμάτων κατοχής στο Αιγίνιο στις 12 Απριλίου του 1941.
Όλα τα κτίρια βρίσκονται στην άμεση γειτνίαση με την σιδηροδρομική γέφυρα. Το ύψος των πυροβολείων προσαρμόστηκε στο μέγεθος του υφιστάμενου σιδηροδρομικού επιχώματος με σκοπό να μεγιστοποιηθεί το εύρος των όπλων και της παρατήρησης της περιοχής. Λόγω της εγγύτητας με τον Αλιάκμονα ποταμό τα γερμανικά φυλάκια της γέφυρας, εκτός από τον γενικό πολεμικό στόχο τους για την οχύρωση της, είχαν και ειδικό ρόλο την παρακολούθηση και έλεγχο του ποταμού. Επίσης κατασκεύασαν στο νοτιανατολικό φυλάκιο μπροστά προς τον ποταμό και ένα πολύ μικρό ναύσταθμο για τις βάρκες με τις οποίες περιπολούσαν στον ποταμό. Περιμετρικά της οχύρωσής της γέφυρας οι Γερμανοί εγκατέστησαν ναρκοπέδιο. 

Τα οχυρωματικά έργα προστασίας της σιδηροδρομικής γέφυρας του Αλιάκμονα ποταμού 

Το οχυρωματικό έργο των Γερμανών κατά την περίοδο της Κατοχής, για τη φύλαξη της σιδηροδρομικής γέφυρας του ποταμού Αλιάκμονα μας αποκαλύπτει μια πολύ ισχυρή αμυντική εγκατάσταση. Η οχύρωση της περιοχής περιελάμβανε, δύο πύργους-πυροβολεία, δυο φυλάκια πυροβολεία με τα προσαρτημένα ημιυπόγεια κτίρια υπηρεσίας των φυλακίων, ναύσταθμο, κτίρια εξυπηρέτησης της στρατοπέδευσης, διοικητήρια, θαλάμους οπλιτών και αξιωματικών, τηλεφωνικά κέντρα, σταθμούς ασυρμάτου, μαγειρεία, αποθήκες (τροφίμων, καυσίμων, πυρομαχικών, κλπ.) που εξασφάλιζαν την αυτάρκεια και την ασφαλή διαβίωση της φρουράς. 
Σήμερα ο επισκέπτης ερχόμενος από την Μεγάλη Γέφυρα (Μυλοβό) το πρώτο οχυρό που συναντά 150 μ. πριν την γέφυρα είναι ο τριώροφος πύργος- πολυβολείο στην νοτιοδυτική πλευρά της σιδηροδρομικής γραμμής (Φωτ. 6). 

Φωτ. 6: Ο τριώροφος πύργος- πολυβολείο στην νοτιοδυτική πλευρά της σιδηροδρομικής γραμμής.
Ο τριώροφος πύργος είναι κατασκευασμένος από οπλισμένο σκυρόδεμα, πέτρα, ασβεστοκονίαμα, συμπαγείς οπτόπλινθους, ξύλο και χάλυβα εσωτερικά. Στο κέντρο κάθε πλευράς, υπάρχουν προεξοχές κατασκευασμένες με τσιμεντένιους γείσους και κεραμικούς κυβόλιθους, επιβεβαιώνοντας τον οχυρωματικό προορισμό του κτιρίου. Στο εσωτερικό του πολυβολείου υπάρχει αρκετός χώρος που στρατωνιζόταν οι γερμανοί στρατιώτες. Η εσωτερική επικοινωνία πραγματοποιούταν με ξύλινες κλίμακες, οι οποίες δεν σώζονται, αλλά υπάρχουν τα ανοίγματα στα δάπεδα και τα ίχνη τους στους τοίχους (Φωτ. 7). Στην οροφή του διακρίνονται οι θέσεις βολής. 

Ήταν ένα φυλάκιο που μπορούσε να διαθέτει πολυπληθή άμυνα. Οι διαστάσεις και η κλίση τους υποδηλώνουν, επίσης, το στρατιωτικό χαρακτήρα της κατασκευής. Ο τριώροφος πύργος- πολυβολείο πρέπει να επικοινωνούσε με υπόγειες σήραγγες και ορύγματα με τα υπόλοιπα κτήρια της νότια πλευράς της γέφυρας. Ο πύργος δυστυχώς καταρρέει σιγά σιγά λόγω της διάβρωσης από την βροχή και την βλάστηση.

Φωτ. 7: Ο εσωτερικός χώρος του τριώροφου πύργου πολειβολείου όπως είναι σήμερα. 
Στην νοτιοδυτική πλευρά της σιδηροδρομικής γραμμής δίπλα ακριβώς στην είσοδο της γέφυρας είναι ένα  κυκλικό πετρόκτιστο πολυβολείο μαζί με το ημιυπόγειο  κτίριο υποστήριξης. Το κυκλικό πολυβολείο έχει μια προφυλασσόμενη είσοδο από ένα εξωτερικό τοιχίο (Φωτ. 8) & (Σχεδ.της φωτ. 8) Υπάρχουν μικρές οπές στα εσωτερικά τοιχία τους που έχουν σκοπό την τοποθέτηση των πολυβόλων.

Φωτ. 8: Το κυκλικό πολυβολείο στην νοτιοδυτική πλευρά της σιδηροδρομικής γραμμής δίπλα ακριβώς στην είσοδο της γέφυρας.
Σχεδ. της φωτ. 8:Τυπική κάτοψη κυκλικού πολυβολείου προστασίας της σιδηρόδρομου.
Δίπλα από το κυκλικό πολυβολείο υπάρχει ένα μισογκρεμισμένο κτίριο εξυπηρέτησης στρατοπέδευσης (Φωτ. 9). Το κτίριο αυτό αποτέλεσε για ένα διάστημα τον παλιό σιδηροδρομικό σταθμού Αλιάκμονα. Κατασκευάστηκε στη δεκαετία ’30, ίσως μαζί με τις νέες, τότε, χαλύβδινες γέφυρες των ποταμών Αξιού και Βαρδαρόβαση (1933 Τα οικοδομικά υλικά που είναι λίθοι (λαξευμένοι στις όψεις), συμπαγείς οπτόπλινθοι και ξύλο και είχε ξύλινη κεραμοσκεπή.

Φωτ. 9: Κτίριο εξυπηρέτησης στρατοπέδευσης.
Στη νοτιανατολική πλευρά της σιδηροδρομικής γραμμής υπάρχει τετράγωνο φυλάκιο μαζί με το ημιυπόγειο κτίριο υποστήριξης. Και αυτό το πολυβολείο έχει μια προφυλασσόμενη είσοδο από ένα εξωτερικό τοιχίο. Εδώ υπάρχουν ορθογώνιες μικρές οπές στα εσωτερικά τοιχία τους που έχουν σκοπό την τοποθέτηση των πολυβόλων (Φωτ. 10). Ωστόσο χρειάζεται να περπατήσει για να φτάσει κοντά ώστε να τα δει κάποιος, καθώς η βλάστηση είναι πολύ πυκνή.


Φωτ. 10 Τετράγωνο φυλάκιο στη νοτιανατολική πλευρά της σιδηροδρομικής γραμμής.
Δίπλα στο τετράγωνο φυλάκιο προς τον ποταμό υπάρχει ένα ημιυπόγειο κτίριο υποστήριξης. Σε αυτή την πλευρά υπάρχει μια τσιμεντένια ανοικτή δεξαμενή. Επίσης εκεί κοντά ήταν και ο μικρός ναύσταθμος που τώρα δεν υπήρχε Το ημιυπόγειο κτίριο υποστήριξης αποτέλεσε και μαγειρείο, τραπεζαρία για τους στρατιώτες. Δε είναι εύκολα ευδιάκριτο λόγω της πολύ πυκνής βλάστησης και του καναλιού (Φωτ. 11). Απέναντι από το κτίριο που τώρα είναι όλο δένδρα, υπήρχε ένα υποτιθέμενο «Κ.Ψ.Μ.», επρόκειτο για μια παράγκα καφενείο του παππού Πολύζου από το Μυλοβό.

Φωτ. 11 Το ημιυπόγειο κτίριο υποστήριξης δεν είναι εύκολα ευδιάκριτο λόγω της πολύ πυκνής βλάστησης.
Στη βορειανατολική πλευρά περνώντας τον Αλιάκμονα προς την πλευρά της Ημαθίας, υπάρχει ένας μονώροφος πετρόκτιστος πύργος-πυροβολείο. Διπλά στον πύργο υπάρχουν δύο υποστηρικτικά  κτήρια τα οποία έχουν σχεδόν απογυμνωθεί: δεν υπάρχει σκεπή, δεν υπάρχουν κουφώματα, δεν υπάρχουν εσωτερικά χωρίσματα και πολλές πέτρες έχουν αφαιρεθεί (Φωτ. 12). Σε αυτά φυλασσόταν και τα «ιδικά χαλιά» που έστρωναν πάνω στην γέφυρα όταν χρειαζόταν για να μπορούν να περνούν οχήματα.
Φωτ. 12 Ο μονώροφος πετρόκτιστος πύργος πυροβολείο στη βορειανατολική πλευρά με δύο υποστηρικτικά  κτήρια από την πλευρά της Ημαθίας. 
Τέλος πάνω στις βάσεις (ζευκτά) της γέφυρας υπάρχουν επίσης τσιμεντένια ατομικά φυλάκια πολυβολεία δεμένα με τον μεταλλικό σκελετό της γέφυρας (Φωτ.13 ).

Φωτ. 13 Ατομικά τσιμεντένια φυλάκια πολυβολεία πάνω στις βάσεις (ζευκτά) της γέφυρας.
Χρονικά η εγκατάλειψη του οχυρωματικού συγκροτήματος έγινε σταδιακά. Πρώτα σταμάτησε να χρησιμοποιείται ο τριώροφος πύργος – πυροβολείο μετά το κτίριο μισογκρεμισμένο κτίριο εξυπηρέτησης στρατοπέδευσης. Η στρατοπέδευση πήγε στο νοτιοανατολικό φυλάκιο και βορειοανατολικό πύργο – πυροβολείο και τα συνοδά κτίρια. Τα ατομικά φυλάκια πάνω στις βάσεις (ζευκτά) της γέφυρας χρησιμοποιήθηκαν μέχρι τέλος της παρουσίασης του στρατού.


Συνεχίζεται...







Δημοσίευση σχολίου

Kάθε αναγνώστης του kapa-news.gr μπορεί να εκφράζει ελεύθερα τις απόψεις του στα σχόλια, όποιες κι αν είναι αυτές. Ωστόσο κάθε σχόλιο πρέπει να εγκριθεί από τους διαχειριστές της σελίδας, οπότε δημοσιεύεται λίγη ώρα μετά την καταχώρησή του. Τα μόνα σχόλια που απαγορεύονται και άρα διαγράφονται είναι όσα περιέχουν υβριστικές ή προσβλητικές εκφράσεις ή φωτογραφίες, αυτά που γράφονται μόνο για να προκαλέσουν αναταραχή ή προσωπική αντιπαράθεση με άλλους χρήστες (flaming), όσα διαφημίζουν εταιρίες, προϊόντα ή ανταγωνιστικές ιστοσελίδες και βέβαια τα κακόβουλα, βλαπτικά και επαναλαμβανόμενα μηνύματα (spam). Ευχαριστούμε για τη συμμετοχή σας!

[blogger][facebook]

Φόρμα επικοινωνίας

Όνομα

Ηλεκτρονικό ταχυδρομείο *

Μήνυμα *

Από το Blogger.