Σημαντικούς περιορισμούς στη δυνατότητα εξαγωγής ασφαλών και ποσοτικών συμπερασμάτων για την εφαρμογή εμβολιασμού για την ευλογιά αιγοπροβάτων (Sheep and Goat Pox – SGP) στην Ελλάδα επισημαίνει η πρόσφατη επιστημονική έκθεση της Ευρωπαϊκής Αρχής για την Ασφάλεια των Τροφίμων (EFSA), η οποία εξετάζει την επιδημιολογική κατάσταση σε Ελλάδα και Βουλγαρία.

Ήδη από τη μεθοδολογική ενότητα, η EFSA διευκρινίζει ότι η εφαρμογή του ίδιου μαθηματικού μοντέλου που χρησιμοποιήθηκε για τη Βουλγαρία δεν παρήγαγε αξιόπιστα αποτελέσματα για την ελληνική περίπτωση. Όπως αναφέρεται χαρακτηριστικά, «η προκαταρκτική ανάλυση των δεδομένων των εστιών με τη χρήση των ίδιων μεθόδων απέτυχε να παράγει αξιόπιστες εκτιμήσεις για τις παραμέτρους του πυρήνα (kernel)», ακόμη και «όταν η ανάλυση περιορίστηκε σε χωρικά και χρονικά περιορισμένα σύνολα δεδομένων που αντανακλούν διαφορετικές επιδημικές συστάδες».

Ευλογιά: Αδυναμία μοντελοποίησης της ελληνικής επιδημίας

Σύμφωνα με την έκθεση, οι αρχικές προσομοιώσεις κατέδειξαν ότι απλά μοντέλα απόστασης δεν μπορούν να αποδώσουν τη δυναμική εξάπλωσης της νόσου στην Ελλάδα. Η EFSA επισημαίνει ότι το ανάγλυφο της χώρας, οι ορεινές περιοχές και ο μεγάλος αριθμός νησιών λειτουργούν ως φυσικά εμπόδια, τα οποία ένα απλό kernel-based μοντέλο δεν μπορεί να ενσωματώσει επαρκώς.

Για τον λόγο αυτό, η Αρχή ξεκαθαρίζει ότι «το μοντέλο που βασίζεται σε πυρήνα (kernel-based model) δεν χρησιμοποιήθηκε περαιτέρω για τη διερεύνηση της εξάπλωσης της SGP ή του αντίκτυπου του εμβολιασμού στην Ελλάδα».

Η EFSA σημειώνει ότι μια αξιόπιστη προσομοίωση της ελληνικής κατάστασης θα απαιτούσε λεπτομερή δεδομένα μετακινήσεων ζώων και την ανάπτυξη ενός πιο σύνθετου μαθηματικού μοντέλου, κάτι που δεν κατέστη δυνατό εντός του διαθέσιμου χρονικού πλαισίου της αξιολόγησης.

Ως αποτέλεσμα, η ανάλυση των σεναρίων εμβολιασμού για την Ελλάδα βασίστηκε αποκλειστικά σε περιγραφική χωροχρονική προσέγγιση των επιδημιολογικών δεδομένων.

Ευλογιά στην Ελλάδα: Πολλαπλές εστίες και μετακινήσεις ζώων

Η περιγραφική αυτή ανάλυση καταγράφει ότι η επιδημία στην Ελλάδα χαρακτηρίζεται από «εκτεταμένη γεωγραφική και χρονική κλίμακα» και από «πολλαπλές επιδημικές συστάδες».

Η EFSA αναφέρει ότι εντοπίστηκαν «δέκα χωροχρονικές συστάδες» σε ολόκληρη τη χώρα, ενώ σημειώνει ότι «η παρουσία συστάδων που απέχουν πολύ μεταξύ τους σε ολόκληρη τη χώρα υποδηλώνει ότι υπήρξαν μετακινήσεις μολυσμένων ζώων σε μεγάλες αποστάσεις».

Τι λέει η EFSA για τα εμβόλια

Σε ό,τι αφορά τα εμβόλια, η EFSA ξεκαθαρίζει το ρυθμιστικό πλαίσιο μέσα στο οποίο κινείται η αξιολόγηση.

Όπως αναφέρεται στο κεφάλαιο της ερμηνείας των όρων εντολής, «επί του παρόντος, δεν υπάρχουν εμβόλια κατά της SGP εγκεκριμένα στην Ευρωπαϊκή Ένωση», ενώ υπογραμμίζεται ότι «οι εμπειρογνώμονες της EFSA δεν διενεργούν αξιολόγηση εμβολίων που θα μπορούσε να οδηγήσει σε σύσταση κτηνιατρικού φαρμακευτικού προϊόντος».

Η έκθεση βασίζεται σε βιβλιογραφική ανασκόπηση και σε πειραματικά δεδομένα του Ευρωπαϊκού Εργαστηρίου Αναφοράς (EURL), ωστόσο αναγνωρίζει περιορισμούς στην ποιότητα των διαθέσιμων στοιχείων.

Όπως σημειώνεται, «πολλές μελέτες ήταν μικρής κλίμακας, στερούνταν λεπτομερούς αναφοράς των ποσοτικών επιδράσεων των εμβολίων ή ήταν διαθέσιμες μόνο ως περιλήψεις», γεγονός που, σύμφωνα με την EFSA, «περιορίζει την αξιολόγηση του κινδύνου μεροληψίας και της δυνατότητας γενίκευσης».

Στην ενότητα για την ασφάλεια των εμβολίων, επισημαίνεται επίσης ότι «ορισμένα στελέχη, η υπερδοσολογία, το στρες, η ευαισθησία φυλών ή η ακατάλληλη χορήγηση, μπορούν να προκαλέσουν ορισμένες ανεπιθύμητες ενέργειες», ενώ σημειώνεται ότι τα διαθέσιμα εμβόλια «δεν διαθέτουν μηχανισμό DIVA (διαφοροποίησης μολυσμένων από εμβολιασμένα ζώα)».

Διαφορετική εικόνα σε σχέση με τη Βουλγαρία

Σε αντίθεση με τη Βουλγαρία, για την οποία η EFSA παρουσιάζει αποτελέσματα μαθηματικής προσομοίωσης που δείχνουν ότι η ταχεία ανίχνευση και η θανάτωση μολυσμένων εκμεταλλεύσεων μπορεί να φέρει την επιδημία υπό έλεγχο εντός 1–2 ετών, για την Ελλάδα η ίδια η έκθεση αποφεύγει την ποσοτική αποτίμηση του αντίκτυπου του εμβολιασμού. Ο λόγος, όπως προκύπτει από το κείμενο, είναι η αδυναμία εφαρμογής αξιόπιστου μοντέλου εξάπλωσης, υπό τις ελληνικές συνθήκες.

Στο σύνολό της, η έκθεση της EFSA καταγράφει με σαφήνεια ότι, για την Ελλάδα, η αξιολόγηση των επιλογών διαχείρισης της ευλογιάς αιγοπροβάτων βασίζεται αποκλειστικά σε περιγραφικά δεδομένα και ότι τα διαθέσιμα επιστημονικά εργαλεία δεν επέτρεψαν την εξαγωγή ποσοτικών συμπερασμάτων για την εφαρμογή και την αποτελεσματικότητα μιας εκτεταμένης στρατηγικής εμβολιασμού.