Η τέχνη της Τοπικής Αυτοδιοίκησης: Γιατί η συνεργασία υπερέχει της τιμωρίας – Το παράδειγμα της Κατερίνης

Η διοίκηση ενός Δήμου δεν είναι απλώς μια γραφειοκρατική διαδικασία εφαρμογής νόμων και κανονισμών. Είναι, πάνω από όλα, μια άσκηση κοινωνικής ισορροπίας, ένας διαρκής διάλογος ανάμεσα στην εξουσία και τον πολίτη με στόχο τη βελτίωση της καθημερινότητας. 

Στην καρδιά μιας επιτυχημένης δημοτικής αρχής βρίσκεται η ικανότητα να εμπνέει τους δημότες, να τους καθιστά κοινωνούς των αλλαγών και να τους μετατρέπει σε αρωγούς του οράματός της. Όταν, όμως, η διοίκηση επιλέγει την οδό του αιφνιδιασμού και της τιμωρίας, ακόμα και οι πιο ορθές αποφάσεις κινδυνεύουν να απονομιμοποιηθούν στη συνείδηση της κοινωνίας.

Πρόσφατο παράδειγμα αυτής της δυσαρμονίας αποτέλεσε η δράση του Δήμου Κατερίνης για την εκκαθάριση του κέντρου της πόλης από τα δίκυκλα. Με βάση το σχετικό ρεπορτάζ, η πρόθεση της διοίκησης ήταν σαφώς θετική: η αποκατάσταση της ευταξίας, η αισθητική αναβάθμιση του αστικού ιστού και η διευκόλυνση της κίνησης των πεζών. Κανείς δεν μπορεί να διαφωνήσει με το γεγονός ότι η εικόνα των άναρχα παρκαρισμένων μοτοσυκλετών υποβαθμίζει την ποιότητα ζωής και την εικόνα μιας σύγχρονης πόλης. Ωστόσο, ο τρόπος εφαρμογής αυτής της ορθής απόφασης ανέδειξε ένα σημαντικό έλλειμμα πολιτικής αντίληψης και επικοινωνίας.

Το βασικό σφάλμα σε κάθε διοικητική πράξη που αφορά τη δημόσια σφαίρα είναι ο αιφνιδιασμός. Δεν είναι δυνατόν μια διοίκηση να αποφασίζει κάτι –έστω και νόμιμο– και να το εφαρμόζει την ίδια στιγμή με κατασταλτικό τρόπο, χωρίς να έχει προηγηθεί μια περίοδος ενημέρωσης και διαβούλευσης. Η μετάβαση από μια κατάσταση αταξίας σε μια κατάσταση ευνομίας απαιτεί χρόνο. Οι πολίτες δεν είναι μηχανές που αλλάζουν λογισμικό με το πάτημα ενός κουμπιού. Οι συνήθειες ετών, ειδικά όταν αυτές έχουν παγιωθεί με την ανοχή των εκάστοτε διοικήσεων, χρειάζονται εκπαίδευση για να αλλάξουν.

Η έννοια της «διοικητικής ανοχής» είναι κρίσιμη εδώ. Όταν ένας Δήμος επιτρέπει για χρόνια μια συγκεκριμένη συμπεριφορά (όπως το παρκάρισμα σε μη επιτρεπόμενα σημεία), ουσιαστικά «εκπαιδεύει» τον πολίτη στο λάθος. Η ξαφνική μεταστροφή της διοίκησης προς την αυστηρή τήρηση του νόμου, χωρίς προειδοποίηση, εκλαμβάνεται από τον δημότη όχι ως επιβολή της τάξης, αλλά ως εισπρακτική επιδρομή ή αυταρχική επίδειξη ισχύος. Σε αυτή την περίπτωση, το «δίκιο» της απόφασης χάνεται μέσα στον άδικο τρόπο εφαρμογής της.

Μια σύγχρονη και ανθρωποκεντρική διοίκηση οφείλει να λειτουργεί πολιτικά και όχι απλώς αστυνομικά. Πολιτική λειτουργία σημαίνει να αναγνωρίζεις το πρόβλημα, να προτείνεις τη λύση, αλλά να προετοιμάζεις και το έδαφος για την αποδοχή της. Θα ήταν πολύ πιο αποτελεσματικό αν ο Δήμος Κατερίνης είχε επενδύσει σε μια καμπάνια ενημέρωσης μερικών εβδομάδων. Με διανομή ενημερωτικών φυλλαδίων στα παρκαρισμένα δίκυκλα, με ανακοινώσεις στα τοπικά μέσα και με συναντήσεις με τους επαγγελματίες του κέντρου, η διοίκηση θα μπορούσε να είχε θέσει το πλαίσιο των νέων κανόνων.

Η συνεργασία με τον πολίτη χτίζει εμπιστοσύνη. Όταν ο δημότης αισθάνεται ότι η διοίκηση τον σέβεται και του δίνει το περιθώριο να προσαρμοστεί, είναι πολύ πιο πιθανό να συμμορφωθεί οικειοθελώς. Η τιμωρία πρέπει να είναι το τελευταίο καταφύγιο της διοίκησης, η κατάληξη για τους ελάχιστους «καθ’ έξιν» παραβάτες, και όχι το πρώτο μέσο επικοινωνίας με το σύνολο των πολιτών. Η επιβολή προστίμων χωρίς προηγούμενη διαβούλευση δημιουργεί ένα κλίμα αντιπαλότητας. Αντί ο πολίτης να γίνει αρωγός στην προσπάθεια για μια ομορφότερη πόλη, τίθεται «απέναντι» στη διοίκηση, αισθανόμενος αδικημένος.

Επιπλέον, οι μεγάλες αλλαγές απαιτούν και εναλλακτικές λύσεις. Μια διοίκηση που απαγορεύει κάτι, οφείλει ταυτόχρονα να υποδεικνύει πού επιτρέπεται η συγκεκριμένη δραστηριότητα. Η εκκαθάριση του κέντρου από τα δίκυκλα θα έπρεπε να συνοδεύεται από τη δημιουργία επαρκών και καλά σηματοδοτημένων θέσεων στάθμευσης για μοτοσυκλέτες σε κοντινή απόσταση. Χωρίς την παροχή εναλλακτικών, η απαγόρευση μοιάζει με τιμωρία για το γεγονός ότι ο πολίτης χρησιμοποιεί ένα μέσο μετακίνησης που η ίδια η πόλη δεν έχει προνοήσει να εντάξει σωστά στον σχεδιασμό της.

Συμπερασματικά, η διοίκηση ενός Δήμου είναι ένας μαραθώνιος πειθούς και όχι ένας αγώνας δρόμου επιβολής. Η περίπτωση της Κατερίνης αποτελεί ένα χρήσιμο μάθημα για όλους όσοι ασκούν εξουσία στην τοπική αυτοδιοίκηση. Η ορθότητα μιας απόφασης κρίνεται στο αποτέλεσμα, αλλά η επιτυχία μιας διοίκησης κρίνεται στον τρόπο. Οι πόλεις αλλάζουν μέσα από τη συνεργασία και την παιδεία, όχι μέσα από τα κλήσεις της τροχαίας και τον αιφνιδιασμό. Αν θέλουμε πολίτες που σέβονται την πόλη τους, πρέπει πρώτα να έχουμε διοικήσεις που σέβονται τους πολίτες τους. Μόνο έτσι οι αλλαγές θα έχουν βάθος, διάρκεια και κοινωνική αποδοχή, μεταμορφώνοντας τις πόλεις μας σε χώρους πολιτισμού και αμοιβαίου σεβασμού.

Γιατί τελικά μια πόλη δεν διοικείται με τους πολίτες της απέναντι.

Διοικείται μαζί τους.

*Γράφει ο Πέτρος Σταθακόπουλος.-