Το «δημοκρατικό παράδοξο» της Κατερίνης: Να ενοχοποιείται αυτός που καταγγέλλει και όχι εκείνος που καταγγέλλεται.

Με αφορμή τα γεγονότα του τελευταίου Δημοτικού Συμβουλίου και τη συζήτηση που άνοιξε γύρω από μηνύσεις κατά πολιτών και δημοσιογράφων, αξίζει να σταθούμε σε ένα πολύ βαθύτερο ζήτημα. Όχι στα πρόσωπα. Όχι στις προσωπικές αντιπαραθέσεις. Αλλά σε μια νοοτροπία που δυστυχώς αρχίζει να παγιώνεται στον δημόσιο βίο της πόλης μας.

Στην Κατερίνη έχουμε φτάσει δυστυχώς στο «δημοκρατικό παράδοξο»: να ενοχοποιείται αυτός που καταγγέλλει και όχι εκείνος που καταγγέλλεται.

Αντί η πολιτική να λειτουργεί ως πεδίο διαλόγου, λογοδοσίας και αντιπαράθεσης επιχειρημάτων, βλέπουμε ολοένα και συχνότερα να υιοθετείται μια επικίνδυνη μεθοδολογία: η επιτηδευμένη αντιστροφή ρόλων. Εκείνος που τολμά να αναδείξει προβλήματα ή να θέσει ερωτήματα βαφτίζεται «συκοφάντης» και «εχθρός», ενώ εκείνοι που οφείλουν να δώσουν απαντήσεις εμφανίζονται ως δήθεν θύματα.

Πρόκειται για μια βαθιά αντιδημοκρατική λογική. Διότι η δημοκρατία δεν στηρίζεται στην απουσία κριτικής· στηρίζεται ακριβώς στην ύπαρξή της. Η εξουσία δεν δικαιώνεται επειδή ενοχλείται. Δικαιώνεται όταν απαντά. Όταν εξηγεί. Όταν λογοδοτεί.

Υπάρχει όμως και μια ακόμη διάσταση που δεν μπορεί να αγνοηθεί.

Δεν μπορεί να εμφανίζεται ως εγγυητής της θεσμικής ομαλότητας εκείνος που με τον δημόσιο λόγο του συμβάλλει καθημερινά στην όξυνση και στην τοξικότητα. Δεν μπορεί να καταγγέλλεται το πολεμικό κλίμα από εκείνους που το τροφοδοτούν.

Όταν η απάντηση στην πολιτική κριτική είναι το «κάντε μου μήνυση», τότε κάτι έχει χαθεί από την ουσία της πολιτικής. Διότι η πολιτική δεν είναι δικαστική αίθουσα και οι πολίτες δεν είναι δικομανείς που ξυπνούν κάθε πρωί αναζητώντας έναν νέο δικαστικό αντίπαλο.

Οι πολίτες δεν ζητούν δικαστικές διαμάχες. Ζητούν απαντήσεις. Ζητούν εξηγήσεις. Ζητούν λογοδοσία.

Όταν όμως η δημόσια συζήτηση μετατρέπεται διαρκώς σε ανταλλαγή απειλών περί μηνύσεων, όταν εκτοξεύονται χαρακτηρισμοί, όταν ακούγονται εκφράσεις περί «βραχιολακίων» και όταν η πολιτική αντιπαράθεση διολισθαίνει σε προσωπικές επιθέσεις, τότε το πρόβλημα δεν είναι η κριτική. Το πρόβλημα είναι το επίπεδο του δημόσιου λόγου.

Η Κατερίνη δεν χρειάζεται άλλους διχασμούς. Δεν χρειάζεται περισσότερη ένταση. Δεν χρειάζεται περισσότερη τοξικότητα.

Χρειάζεται σοβαρότητα, ψυχραιμία και ενωτικό λόγο.

Γιατί εκείνος που παράγει το πρόβλημα δεν μπορεί ταυτόχρονα να παρουσιάζεται ως η λύση του. Εκείνος που συμβάλλει στην τοξικότητα δεν μπορεί να εμφανίζεται ως πολέμιός της. Και εκείνος που καλλιεργεί τη διχόνοια δεν μπορεί να πείσει ότι εργάζεται για την ενότητα.

Σε αυτό το τοξικό και πολεμικό περιβάλλον, η πολιτική συζήτηση υποβαθμίζεται και αντικαθίσταται από μια αέναη και οργανωμένη συκοφαντική φλυαρία. Μια φλυαρία που δεν επιδιώκει την αλήθεια ούτε την ουσία, αλλά τη σύγχυση. Δεν είναι παράγοντας διαλόγου· είναι εργαλείο φίμωσης.

Και για να αποκτήσει εύρος και βαρύτητα, στηρίζεται σε ολόκληρους μηχανισμούς με πρόθυμους αναμεταδότες, οι οποίοι λειτουργούν ως φορείς παραπληροφόρησης και χειραγώγησης της κοινής γνώμης. Όχι για να ενημερώσουν τους πολίτες, αλλά για να τους αποπροσανατολίσουν. Όχι για να φωτίσουν την αλήθεια, αλλά για να θολώσουν τα νερά.

Αυτή η μεθοδολογία δεν πλήττει απλώς τα πρόσωπα που στοχοποιεί. Πλήττει τον ίδιο τον πυρήνα της δημοκρατίας μας. Διότι όταν ο δημόσιος βίος κατακλύζεται από σκόπιμες αντιστροφές και κατασκευασμένα σχήματα «θύτη και θύματος», τότε η κοινωνία οδηγείται στην απαξίωση, στην απογοήτευση και τελικά στη δυσπιστία απέναντι στους θεσμούς.

Η δική μας ευθύνη ως πολίτες είναι να αντιστεκόμαστε σε αυτές τις πρακτικές. Να απαιτούμε ουσιαστικές απαντήσεις σε συγκεκριμένα ερωτήματα και όχι επικοινωνιακά τεχνάσματα. Να ζητούμε λογοδοσία και όχι θεατρικές παραστάσεις αυτοθυματοποίησης. Να υπερασπιζόμαστε την καθαρότητα του δημόσιου διαλόγου, γιατί μόνο μέσα από αυτήν μπορεί να προκύψει πρόοδος για τον τόπο.

Η Δημοκρατία δεν έχει ανάγκη από σιωπηλούς πολίτες. Δεν έχει ανάγκη από ανθρώπους που φοβούνται να μιλήσουν. Έχει ανάγκη από ενεργούς πολίτες που δεν υποκύπτουν σε πιέσεις, δεν εκβιάζονται ηθικά και δεν ανέχονται την εργαλειοποίηση της συκοφαντίας ως μέσο πολιτικής επιβίωσης.

Αυτό είναι το πραγματικό διακύβευμα: αν θα επιτρέψουμε να παγιωθεί ένα μοντέλο δημόσιου βίου που αντί για διάλογο τρέφεται από σκιές, αντιστροφές και στοχοποιήσεις ή αν θα σταθούμε στην πλευρά της ευθύνης, της διαφάνειας και της αλήθειας.

Όταν απευθύνεσαι σε μια κοινωνία που έχει ήδη κουραστεί από τα ψέματα και έχει αρχίσει να πιστεύει ότι «όλοι είναι ίδιοι», οφείλεις να είσαι εκατό φορές πιο προσεκτικός. Γιατί κάθε λέξη έχει βάρος. Κάθε δημόσια τοποθέτηση διαμορφώνει συνειδήσεις. Και κάθε συκοφαντία που βαφτίζεται ενημέρωση αποτελεί χτύπημα στην ίδια τη δημοκρατική λειτουργία.

Η «δημοσιογραφική» και η αυτοδιοικητική αλητεία σίγουρα έχουν έναν πάτο. Και κάποιοι τον έχουν ήδη αγγίξει.

Γι’ αυτό και σε ένα τέτοιο περιβάλλον, οι μηνύσεις από συγκεκριμένα πρόσωπα δεν αποτελούν φόβητρο. Αποτελούν παράσημο. Διότι αποκαλύπτουν ποιοι πραγματικά ενοχλούνται από τα ερωτήματα, ποιοι δυσφορούν απέναντι στον έλεγχο και ποιοι θεωρούν ότι η κριτική πρέπει να τιμωρείται αντί να απαντάται.

Η κριτική δεν αντιμετωπίζεται με μηνύσεις. Αντιμετωπίζεται με επιχειρήματα. Η διαφωνία δεν αντιμετωπίζεται με εκφοβισμό. Αντιμετωπίζεται με διάλογο. Και η δημοκρατία δεν προστατεύεται με σιωπές. Προστατεύεται με περισσότερη διαφάνεια, περισσότερη λογοδοσία και περισσότερη αλήθεια.

Και στην Κατερίνη γνωριζόμαστε όλοι πολύ καλά.

Γνωρίζουμε ποιοι στάθηκαν όρθιοι όταν έπρεπε να μιλήσουν.

Και γνωρίζουμε επίσης ποιοι επέλεξαν τον δρόμο της συκοφαντίας, της λάσπης και της πολιτικής δειλίας.

Εκείνοι οι τολμηροί και οι αληθινοί.

Κι εκείνοι οι άλλοι.

Οι πραγματικοί συκοφάντες. Οι θρασύδειλοι. Οι κατ’ επάγγελμα συκοφαντημένοι. Οι πλέον εκτεθειμένοι.

Τριανταφυλλίδης Παναγιώτης